گردشگری

به طور کلی گردشگری (tourism) به مسافرت تفریحی گفته می‌شود و در سال‌های اخیر این مسافرت تفریحی به هر گونه مسافرتی تلقی می‌شود که باعث می شود فرد با برنامه ریزی و تدارک در مبدا سفر و هدف کسب اطلاعات، انجام سفر به مقصد، اقامت و خرید کردن در آن، تعامل با میزبان از محیط کار یا زندگی خود خارج شود و مجددا به مبدا سفر بازگشته و خاطرات سفر را با خود و دیگران مرور کند.

به علت پیشرفت های روز افزون در سبک و کیفیت زندگی کردم و همچنین ماهیت بین رشته ای بودن گردشگری، نمی توان تعریف ثابت و مشخص از آن پیدا کرد و از همین رو بارها تعاریف مختلفی برای آن ارائه شده است. تعریف آکادمیک گردشگری هر آن چه که باشد، گردشگری یک فرآیند سفری است که می تواند با هدف تفریح و استراحت، کسب آرامش، بازیابی جسم و روح، دید و بازدید خانوادگی و یا انجام کسب و کار و ... باشد.

در این فرآیند، مجموعه ای از کنش و واکنش ها بین گردشگران و ارائه دهندگان خدمات و محصولات گردشگری، سیاست گذاران و میزبانان صورت می گیرد.

گردشگر

به کسی که در واقع با رفتن به مسافرت های تفریحی گردشگری می‌کند، گردشگر یا توریست (tourist) گفته می‌شود.

از زمانی که افراد طبقه متوسط مالی اقدام به مسافرت کردند، واژه گردشگر پدید آمد و این امر از زمانی ممکن شد که عمر مردم طولانی‌تر و توانایی مالی آن ها بیشتر شد.

اغلب مردم گردشگر بیشتر از هر چیزی به آب و هوا، فرهنگ و طبیعت مقصد خود توجه نشان می دهند. کسانی که توانایی مالی بالایی دارند نیز همیشه به یک منظور خاص مثلا برای دیدن ساختمان‌های معروف و آثار هنری، آموختن زبان‌های جدید و چشیدن غذاهای متفاوت، به مناطق دوردست سفر کرده‌اند.

اهمیت گردشگری

نقش گردشگری در اقتصاد

امروزه گردشگری سازمان‌یافته و هدفمند، یک صنعت بسیار مهم در تمام جهان محسوب می شود و نقش ویژه ای در رشد اقتصادی کشورها دارد.

از وقتی که یک گردشگر وارد یک کشور می شود، باید برای اقامت، تامین غذا، رفت و آمد، گشت و گذار و تفریح، خرید کالا و سوغاتی، دیدن جاذبه های گردشگری آنجا هزینه کند که در این صورت تامین این هزینه ها باعث ورود ارز به کشور میزبان شده و به رونق اقتصادی آن کمک می کند. برای کشورهایی که جمعیت جوانی دارند، ورود تعداد گردشگران بیشتر به آن بسیار اهمیت دارد زیرا مشاغل بیشتری در آن به وجود می آید.

نقش گردشگری در امنیت سیاسی و اقتصادی

ارتباط بین گردشگری با امنیت سیاسی و اقتصادی ارتباطی تنگاتنگ است. حضور تعداد زیاد گردشگران در یک کشور، حاکی از وجود امنیت در آن کشور است. برای رسیدن به یک ثبات منطقه ای باید گردشگری بین کشورهای همسایه رونق پیدا کند. در این صورت با یک فرآیند کلی تر و در مقیاس بزرگتر به ثبات جهانی خواهیم رسید.

نقش گردشگری در فرهنگ و رسوم اجتماعی

گردشگری از بعد فرهنگی و اجتماعی نیز مهم است زیرا جوامع و کشورهای میزبان می توانند از طریق گردشگران به ترویج زبان، فرهنگ و رسوم اجتماعی شان بپردازند.

دسته‌بندی گردشگری بر اساس مرزهای سیاسی

سازمان ملل، گردشگری و توریسم را بر اساس مرزهای سیاسی به 5 دسته کلی تقسیم کرده است:

گردشگری داخلی یا بومی (Domestic Tourism)

سفری است درون کشوری که شهروندان یک کشور به نقاط مختلف همان کشور سفر می کنند.

گردشگری ورودی (Inbound Tourism)

به سفر شهروندان کشورهای دیگر به یک کشور، گردشگری ورودی گفته می شود. هدف نهایی برنامه‌ریزان صنعت گردشگری کشورها، این شکل گردشگری است. چون علاوه بر افزایش درآمد ملی و ارزآوری، در صادرات و رویکردهای فرهنگی کشور، نقش دارد.

گردشگری خروجی (Outbound Tourism)

سفر شهروندان یک کشور به کشورهای دیگر همان گردشگری خروجی محسوب می شود.

گردشگری ملی

این نوع از گردشگری، ترکیبی از گردشگری بومی و گردشگری خارجی است.

گردشگری بین‌المللی

ترکیبی از گردشگری ورودی و گردشگری خروجی، نوعی از گردشگری را به وجود می آورد که به آن گردشگری بین المللی گفته می شود.

منافع کشورها در بعد داخلی، منطقه ای و بین المللی با حفظ نوعی توزان میان این سه شکل گردشگری تضمین می شود. از همین رو باید برای رونق متوازن هر سه شکل گردشگری برنامه ریزی داشته باشند. به عبارت دیگر گردشگران کشورها و جوامع توسعه یافته، هم در کشور خود گردش می کنند، هم به کشورهای دیگر سفر می کنند و هم میزبان گردشگران کشورهای دیگر می شوند.

انواع گردشگری

گردشگری خود انواع مختلفی دارد که با توجه به انگیزه، اهداف، نیاز و مکان گردشگر شکل و کیفیت آن تغییر می کند. اهداف و انگیزه سفر گردشگر از سفر های دور یا نزدیک گردشگری می تواند تجربه خطر، تن آسایی صرف، درمان، آموزش و ده ها دلیل دیگر باشد. از همین رو انواع مختلف آن شکل گرفته است که در ادامه با آن ها بیشتر آشنا خواهید شد.

گردشگری فرهنگی

در این نوع گردشگری به جذابیت های فرهنگی از قبیل موزه ها، نمایشگاه ها، ارکسترها، نمایشنامه ها، هنرهای دستی، معماری در ایران و علاوه بر آن، آئین های سنتی مثل تعزیه، مراسم چهارشنبه سوری، جشن های مذهبی زرتشتی و اسلامی، عزادار ‌هایی مثل محرم و ... توجه می‌شود.

گردشگری هنری

گردشگری هنری در پی شناخت انواع هنرها مانند سفالگری، معرق کاری، کاشیکاری، قالیبافی، نمدمالی، نقاشی، خوشنویسی، مینیاتور و غیره در ملل دیگر و آگاهی از آنان است.

گردشگری تاریخی

در این نوع گردشگری که گردشگری میراث نیز گفته می‌شود، از موزه‌ها، مکان‌ها و ابنیه تاریخی بازدید می شود. ایران به دلیل ابنیه های با ارزش تاریخی بسیاری که دارد(یک میلیون و دویست) در این زمینه می تواند بسیار موفق باشد.

گردشگری تفریحی

مسافرت برای تفریح در صنعت گردشگری در کانون توجه قرار دارد. این گردشگران از اماکن دیدنی بازدید می‌کنند، سوغات می خرند، عکس می گیرند و سرانجام اینکه برای دوره های کوتاه مدت در آن مکان ها اقامت می گیرند. گردشگری ساحلی در این نوع گردشگری، بسیار مورد توجه است.

کشور ایران کشور گرمی است که با دریای خزر در شمال، خلیج فارس و دریای عمان در جنوب هزاران کیلومتر مرزآبی دارد و در گردشگری تفریحی توانایی های بالقوه ای دارد. اما قانون، عرف و مذهب در این کشور اجازه رواج چنین نوع گردشگری را در این کشور نمی دهد.

گردشگری دریایی

نوعی از گردشگری وجود دارد که از ساحل دور می شود و فقط در وسط دریا و اقیانوس است. تفریحات دریایی مثل غواصی، صید، مشارکت در پژوهش ها نیز به عنوان گردشگری دریایی در حال گسترش می باشد. ولی این شاخه از گردشگری دریایی نسبت به شاخه ساحل دریا درصد بسیار کوچکی از گردشگران را جذب می کند. کشتی تایتانیک نمونه مشهور گردشگری دریایی محسوب می شود.

گردشگری طبیعت گردی

گردشگری طبیعی نوعی از گردشگری است که در آن با هدف مطالعه و بهره گیری بصری و با توجه به جنبه‌های فرهنگی به مناطق طبیعی (که نسبتا دست نخورده مانده) مثل ساحل، جنگل، کوه، کویر، غار و حیات وحش هم در گذشته و هم در حال مسافرت می شود.

گردشگری تجاری و بازرگانی

این نوع گردشگری با هدف بازرگانی، تجارت و شرکت در گردهمایی‌ها، کنفرانس‌ها، نمایشگاه ها، شوراها، برنامه های مذهبی، تبلیغی و کارهای حرفه‌ای یا تخصصی انجام می شود.

گردشگری شهری

گردشگران شهری برای برآوردن نیازهای خود، از خدمات حمایتی بیشتری نظیر رستوران و محل اقامت ساخته شده استفاده می کنند که البته تنها بازدید کنندگانی که از خارج شهر می‌آیند از این امکانات استفاده نمی‌کنند بلکه خود مردم شهر هم از این امکانات بهره مند خواهند شد.

شهرهایی مثل پاریس، لندن، نیویورک در خارج از ایران و تهران، اصفهان، تبریز، مشهد، شیراز در بین شهرهای ایران امکانات، جاذبه‌ها و زیبایی‌های بیشتری برای گردشگری شهری دارا هستند.

گردشگری روستایی

در گردشگری روستایی کالای فرهنگی گردشگری، منابع فرهنگی، طبیعی و تاریخی نواحی روستایی هستند که موجب رشد اقتصادی، ایجاد ثبات و تنوع در اشتغال می‌شود.

از آن جا که ایران دارای روستاهای بکر و سنتی است و برخی از آنها مثل: ماسوله در گیلان، ابیانه در کاشان، زیارت در گرگان و... که به علت داشتن معماری خاص شهرت جهانی کسب کرده اند، اگر شرایط و امکانات برای گردشگری روستایی در آن فراهم شود می‌تواند از جمله موارد مهم جهانگردی و درآمدزا محسوب شود.

گردشگری قومی و عشایری

هدف گردشگری قومی شناخت اقوام مختلف و شرکت در تجربه های آنها با تماشای مراسم سنتی، جشن‌ها، آئین ها است. در ایران نیز بسیاری از گردشگران علاقه دارند تا از نزدیک زندگی عشایری و قومی اقوام مختلف لُر، کُرد، تُرک، بلوچ، عرب، ترکمن و خصوصیاتی که هر کدام از آنها دارند را تماشا کنند.

گردشگری مذهبی

دراین نوع گردشگری افراد به منظور بازدید از اماکن مقدس یا انجام امور مذهبی مسافرت می کنند. سفر به مکه، کربلا، نجف، دمشق، مدینه، مشهد از جمله مناطق این نوع گردشگری هستند.

گردشگری ورزشی

گردشگران ورزشی علاوه بر انجام ورزش، شرکت در مسابقات ورزشی، تماشای مسابقه تیم‌ها یا بازیکنان مورد علاقه‌شان یا گذراندن اردوهای ورزشی به بازدید از اماکن دیگر و یا احیاناً خرید نیز اقدام می نمایند.

گردشگری ماجراجویانه

در این نوع گردشگری، افراد با سفرهای ماجراجویانه، کارهای متهورانه و مخاطره‌آمیز انجام می دهند که ایران نیز به دلیل برخورداری از همه انواع شرایط اقلیمی و طبیعی(مثل کوهستان‌های سر به فلک کشیده، رودخانه‌های خروشان، جنگل‌های انبوه در شمال کشور، غارها و آبشارها) از توانایی‌های مناسبی در این زمینه برخوردار است.

گردشگری سلامت

در گردشگری سلامت، افراد برای استفاده از خدمات پزشکی و تأمین بهداشت و سلامت مثل: مراقبت بهداشتی و گذراندن دوره نقاهت و بازپروری به کشور هایی که تسهیلات درمانی مورد نظرشان را دارند، سفر می کنند. در سال‌های اخیر بیماران زیادی به منظور درمان به کشورهایی مثل آمریکا، آلمان، سوئیس، اسرائیل، مالزی سفر کرده‌اند.

گردشگری فضا

نوع دیگری از گردشگری، سفر به فضا است که در سال‌های اخیر مورد توجه قرار گرفته است و تاکنون تعدادی از گردشگران از طریق سایت‌هایی در آمریکا و روسیه با هزینۀ خود به فضا رفته‌اند و به همراه فضانوردان مدتی را در آنجا حضور داشته‌اند.

گردشگری بیابانی

گردشگری بیابانی برای گردشگرانی که به سفر به نواحی خشک و گرمسیر علاقه دارند، یا سفر بر کوهان شتر را دوست دارند و یا قصد تحقیق در مورد خاک، موجودات زنده بیابان و آب و هوای این نواحی را دارند، اهمیت دارد. ایران به علت داشتن ۲ صحرای بزرگ لوت و دشت کویر از این لحاظ نیز برای گردشگری جذاب است.

گردشگری آموزشی و علمی و گردهمایی

گردشگری آموزشی علمی به منظور شرکت در تحقیقات یا همایش‌های علمی است. این نوع گردشگری در ایران به علت فاصله علمی تحقیقاتی آن با کشورهای پیشرفته و شرایط خاص اجتماعی در آن تنها تعداد کمی از جهانگردان و یا محققان را به خود جلب می‌کند.

گردشگری کاری

از مشخصات بارز این نوع گردشگری شرکت در کنفرانس ها، گردهمایی ها، سمینارهای علمی، تحقیقاتی و تخصصی است. هدف از گردشگری کاری، تفریح یا استراحت نیست بلکه انجام بخشی از همراه با مسافرت است.